Wladimir de Vries - Groninger beeldhouwer

Hoeksteen

Ronn — Wed, 20 Jul 2011 20:05:58 +0000

Tijdens de inventarisatie van het werk van Wladimir maakten we (mijn moeder en ik) gebruik van de kleinste aanwijzingen: een foto van het atelier, een krantenknipsel, zijn correspondentie, … Helaas hebben nog niet alle aanwijzingen tot daadwerkelijke vondsten geleid. In een van de brieven in de jaren vijftig aan zijn vrouw schreef Wladimir ook over zijn werk, hij noemde onder meer een aula in Oosterwolde en een hoeksteen voor Offringa. Offringa was een van de architecten waar Wladimir weleens mee samenwerkte. De hoeksteen heb ik gevonden, maar niet in Oosterwolde zoals ik eerst dacht.

Ik was in het archief in Groningen aan het snuffelen en vond in de gemeentedossiers een verwijzing naar een kunstwerk van Wladimir voor de De Mol Moncourtschool. De naam van de school zei me helemaal niets. Het kunstwerk werd slechts aangeduid als ‘versiering’. De school was gevestigd op loopafstand aan het Hoornsediep en ik besloot op onderzoek te gaan.
Aangekomen bij de school was al snel duidelijk dat het gebouw nog amper actief werd gebruikt. De deuren waren helaas dicht. Ik gluurde door de ramen op zoek naar een kunstwerk, maar zag helaas niets. Ik liep verder om de school heen en liep tegen een steen met een heel bekend ‘handschrift’ aan. Ik las: “dit zevende blok van de woningstichting patrimonium kwam tot stand in 1954 * het veertigste jaar van haar bestaan”. Op de voorkant van de steen is een moeder afgebeeld die een kind de lucht in tilt. Dit was duidelijk werk van Wladimir.

Pas toen ik mijn ouders belde over deze vondst, drong tot me door dat dit de hoeksteen was waar we naar op zoek waren! Patrimonium kon bevestigen noch ontkennen dat Offringa betrokken was bij de bouw van deze huizen, maar dat kan haast niet anders.

Het kunstwerk dat bij de school stond heb ik overigens ook teruggevonden. Op het schoolplein stond op een sokkel een 50 centimeter hoge bronzen kat, tot plezier van de kinderen die het vaak aaiden. Het staat tegenwoordig op het secretariaat van het Centrum voor Beeldende Kunst aan de Trompsingel in Groningen. Jammer, want daar komt het niet tot zijn recht…

Gegevens

geplaatst	1954
materiaal	steen
maten	1,33 (h) x 0,41 (b) x 0,85 (d) meter
foto	Ronn Boef
locatie	Groningen, Lauwersstraat 5

Bindster

Ronn — Wed, 20 Jul 2011 19:38:37 +0000

Willemien Mensinga stuurde een gedicht in het Gronings en Nederlands over Blote Bet, bedankt daarvoor!

Biendster

noakt zai k heur bie brug stoan
rechtervout het zai op’t kaalf zet
linker zolaank op stain

rond heur middel
riept zun t bronzen lief
zai kent kunst van t’bekoren
heur buuk roekt noar groan

ik lees laifde in heur ogen
t verlangst dat blift hangen
as heur rug n kwartslag droait
voart schipper veurbie

Bindster

ik zag haar naakt bij de brug staan
haar rechtervoet heeft zij
op het kalf gezet
de linker zo lang op steen

rond haar middel
rijpt zon het bronzen lijf
zij kent de kunst van bekoren
haar buik ruikt naar graan

ik lees liefde in haar ogen
het verlangen dat blijft hangen
als haar rug een kwartslag draait
vaart de schipper voorbij

Zij gaven hun leven…

Ronn — Mon, 21 Mar 2011 20:33:37 +0000

Op de Algemene begraafplaats aan de Kerkhoflaan in Zevenhuizen werd in 1948, ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog omgekomen slachtoffers. Het geld voor het monument, naar een ontwerp van Pit van Loo, werd bijeengebracht door de bevolking van Zevenhuizen. Op het voetstuk van het monument staat de tekst “Zij gaven hun leven voor onze vrijheid 1940-1945 de bevolking van Zevenhuizen”. Het beeld bovenop het monument is van de hand van Wladimir. Hij koos voor een naakte jongensfiguur met krans, omdat het monument werd opgericht voor jonge jongens.

Aan de voet van het monument werden acht mannen begraven:

Geert Werkman (1901), lid van het verzet. Hij werd 24 juli 1943 bij een razzia thuis vermoord.
Leo van Dongen (1911), Dirk de Jong (1923) en Ritze Vos (1927) werden in de nacht van 23 op 24 oktober 1944 gefusilleerd door de Sicherheitsdienst buurtschap De Haspel.
De vliegeniers Gordon Hudson (1918) en Maurice Gant (1923) kwamen 27 maart 1945 om bij een ongeluk tussen twee mosquito’s, waarbij hun vliegtuig neerstortte bij het Commissiebos.
Fokke Hummel (1918) en Tom de Man (1922) gingen 13 april 1945, de dag na de bevrijding van het Westerkwartier, op stap om landwachters te arresteren, maar werden in de val gelokt en doodgeschoten.

Het monument werd op 5 mei 1948 onthuld door Aukje Kooistra, die als koerierster tijdens de oorlog voor het verzet actief was geweest.

Voor Leo van Dongen, Dirk de Jong en Ritze Vos maakte Wladimir een tweede monument, een zuil die in 1949 werd geplaatst bij de brug in buurtschap De Haspel. Op deze plaats waren zij gefusilleerd.

In de jaren ’90 werd, op initiatief van het Oranje Comité, besloten het monument op de begraafplaats te restaureren. Wladimir bezocht het oorlogsmonument in 1994, nog voor de restauratie. Bij de restauratiewerkzaamheden werden de oorspronkelijke liggende dekstenen werden vervangen door kleine, schuinstaande stenen met de namen van de acht die hier werden begraven. Er werden twee stenen toegevoegd, met de namen van twee mannen die in Nederlands-Indië omkwamen en de namen van vijf oorlogsslachtoffers die elders zijn overleden.

Na de renovatie werd het monument in 1995 opnieuw onthuld door mevrouw Aukje van der Linden-Kooistra, in aanwezigheid van onder anderen Commissaris der koningin Henk Vonhoff.

Zie ook het door mij gestarte artikel Gedenkteken voor alle gevallen slachtoffers in bezettingstijd op Wikipedia.

z.t.

Ronn — Sun, 20 Mar 2011 20:13:13 +0000

Bij: Landbouw en veeteelt (Blote Bet), het beeldhouwwerk van Wladimir de Vries (1917-2001), vervaardigd in 1953, tegenwoordig uitziend over de Herebrug in Groningen.

z.t.

Onze bronzen stedenmaagd
heeft karavanen voorbij zien trekken
rotsvast wakend als de oude eik
die verliefde stelletjes aan zijn voeten zwijmelen liet

konden wij maar voor een keer
haar verhalen horen
om te weten
of we erop vooruit zijn gegaan

niet met de auto
maar als mensen

blote Bet is tegen de vergrijzing in
groener geworden met de jaren
zal ze mild op ons neerzien?
is ze meer figuurlijk dan letterlijk gehard?

mocht er ooit iets uitgevonden worden
laat haar dan al is het voor een uurtje
vertellen welke kant we op moeten
en waar we vandaan komen

Stefan Nieuwenhuis

Dit gedicht is eerder gepubliceerd in de Groninger Gezinsbode van 3 maart 2011, als eerste in een serie gedichten van de nieuwe stadsdichter Nieuwenhuis, waarbij bijzondere plekjes in de stad in verzen worden vervat. Met toestemming van Nieuwenhuis op deze site geplaatst.

Gevelstenen in ere hersteld

Ronn — Fri, 04 Feb 2011 17:20:16 +0000

In de jaren na de Tweede Wereldoorlog werd in Delfzijl ten noorden van de spoorlijn Delfzijl-Groningen een nieuwe woonwijk aangelegd. Onderdeel van Delfzijl-Noord was de Sterrenbuurt. Door het Groningse architectenbureau Martini werden hiervoor flats en woningen ontworpen.

Wladimir werd als kunstenaar aangetrokken voor de verfraaiing van de flats, qua omvang zou dit zijn grootste opdracht zou worden. Voor de portieken van de flats aan de Castorstraat, Spicastraat, Polluxstraat, Mercuriusstraat, Venusstraat en Betelgeuzestraat maakte hij glassilhouetten: tweeëndertig verschillende figuren, vooral dieren, uitgevoerd in glas tussen aluminium. Elk silhouet met een formaat van ca. 30 x 90 centimeter.

Voor vier van de flats maakte Wladimir bovendien een gevelsteen aan de zijgevel. Aan de Polluxstraat werd een gevelsteen geplaatst met een Indische olifant (155 x 87 cm), aan de Castorstraat een vrouw op een ezel (140 x 95 cm), aan de Spicastraat een zeemeermin en -paardje (165 x 80 cm) en aan de flat aan de Mercuriusstraat een amazone (147 x 110 cm).

In 1996 zag Wladimir zijn de stenen en silhouetten voor het eerst weer terug, nadat dochter Caty ze via bij de inventarisatie van zijn werk had teruggevonden. Ze herinnerde zich dat hij iets voor Delfzijl had gemaakt en wist na een belronde langs gemeente, woningbouw en de architect de werken te achterhalen.

Slechts een aantal jaren later werd besloten de Sterrenbuurt te slopen. Ook de flats met de gevelstenen en glassilhouetten gingen tegen de vlakte. De reliëfs en een aantal van de silhouetten werden behouden en door woningstichting Acantus overgedragen aan de gemeente.

Aan het begin van de 21e eeuw werd de schop in de grond gestoken voor een nieuwe wijk. De oude Sterrenbuurt is omgedoopt tot Kwelderland, waarin naast woningbouw veel ruimte is voor groen en water. De gemeente besloot, na voordracht van onder meer de werkgroep Kunst van het wijkplatform Noord, de gevelstenen te herplaatsen in een nieuw te bouwen school in de wijk. De Belgische restaurateur Delphine Vandervoorde restaureerde in opdracht van de gemeente de stenen.

De gevelstenen zijn herplaatst in de buitenmuur van de Brede school aan de Waddenweg. Op vrijdagmiddag 4 februari 2011 werden de sleutels van de school door wethouder Thea van der Veen overgedragen aan directeur Hoeke Jan Nicolai van de Stichting Brede Scholen. De gevelstenen werden die middag onthuld door de wethouder (op het trappetje), geassisteerd door Wladimirs dochter Caty en achterkleindochter Catheline (beiden links van de wethouder) en een aantal toekomstige leerlingen van de Brede School.

Gegevens

geplaatst	1956
materiaal	natuursteen
maten	zie hierboven
foto’s	Ronn Boef
locatie	Delfzijl, Waddenweg 4

Het meisje in Enschede

Ronn — Wed, 30 Jun 2010 19:21:30 +0000

De NV Bouwkas Noord-Nederlandse Gemeenten werd in 1947, kort na de Tweede Wereldoorlog, opgericht in Assen. In de jaren ’50, de jaren van wederopbouw, werden veel nieuwe woningen gebouwd. De Bouwkas kreeg de opdracht in Enschede een woningbouwproject te realiseren.
Wladimir werd door de Bouwkas gevraagd om een kunstwerk te maken dat in Enschede zou worden geplaatst. Het beeld, dat hij zelf beschreef als ‘het meisje’¹, was klaar in oktober 1954 en werd tijdelijk geplaatst op het gazon van de wooncoöperatie De Middelhorst in Haren.² ‘Het meisje’ (eerder een jonge vrouw) is ruim twee meter hoog en werd door Wladimir gehakt uit vaurion (Frans kalksteen).

In 1955 verhuisde het beeld naar Enschede, waar het werd geplaatst in het Walhofspark. Op 11 mei 1955 werd het meisje onthuld en door de Bouwkas aan de gemeente overgedragen. De genodigden kregen daarna een warme maaltijd aangeboden in de Twentse Schouwburg.³

‘Het meisje’ heeft een ontbloot bovenlichaam. In Groningen was men blijkbaar na ‘Blote Bet’ al wel aan bloot gewend geraakt. De (tijdelijke) plaatsing van het beeld in Haren leidde niet tot ophef. Na de plaatsing van het beeld in Enschede waren er inwoners die reageerden tegen “die vieze blote juffrouwen die overal in de stad verschijnen”.¹ Net als ‘Blote Bet’ werd ook ‘het meisje’ weleens aangekleed. Het beeld werd in 1973 zwaar beschadigd, maar kon weer worden hersteld.

Noten

Hertsenberg, R. en Linsen, T. (1978) Stadsbeelden Enschede. Enschede: Twents-Gelderse Uitgeverij W.G. Witkam b.v.
Nieuwsblad van het Noorden, 22 en 23 oktober 1954
Brief van NV Bouwkas Noord-Nederlandse Gemeenten aan B&W van Enschede, 28 april 1955

Gegevens

geplaatst	1955
materiaal	Vaurion
maten	2,20 meter
foto	Ronn Boef
locatie	Enschede, Min. Dr. Kuyperplein

Een monument voor Knelis ter Laan in Slochteren

Ronn — Sat, 19 Jun 2010 11:46:14 +0000

De in Slochteren geboren Kornelis ter Laan (1871-1963) was een taalkundige. Hij was daarnaast van 1901 tot 1937 lid van de Tweede Kamer en burgemeester van Zaandam van 1914 tot 1937. Ter Laan was in zijn geboorteprovincie bekend als “Knelis”, daarbuiten werd hij meestal “Kees” en later “Klaas” genoemd. Ter Laan schreef diverse publicaties over de Groninger taal, cultuur en geschiedenis en stelde onder meer de “Groninger Encyclopedie” (1954-1955) samen.

Ter gelegenheid van zijn 80ste verjaardag, kreeg Ter Laan van de Algemaine Verainen Grunnen een monument in Slochteren aangeboden. Het monument, een ontwerp van Theo Verlaan¹, bestond uit een zuil, van ca. 3,50 meter, met bovenop een door Jan Kuiken gemaakte perkamentrol met inktpot en ganzenveer. Het monument werd in 1951 onthuld door twee kleindochters van Ter Laan, hij was er zelf ook bij aanwezig. Bij de oorspronkelijke setting hoorde ook een grote rustbank. Deze werd later door de gemeente Slochteren vervangen door een aantal ijzeren bankjes.

Ter Laan overleed in 1963. Het K. ter Laan-fonds wilde zijn nagelaten werk (opnieuw) uitgeven, maar kreeg daarvoor niet genoeg geld binnen.² Men besloot toen de opdracht te geven om een beeltenis van Ter Laan toe te voegen aan het bestaande monument. Wladimir maakte vervolgens een bronzen kop. Het vernieuwde monument werd op 6 juli 1968 onthuld door achterkleinkinderen van Ter Laan. De krant schreef hierover: “Een golf van bewondering steeg op uit de rijen genodigden, toen drie achterkleinkinderen zaterdagmorgen in Slochteren -met enige moeite- een bronzen beeltenis van hun overgrootvader, wijlen de heer K. ter Laan, onthulden. De Groninger kunstenaar Wladimir de Vries is er namelijk in geslaagd, ondanks het feit dat hij slechts over fotografisch materiaal kon beschikken, een treffende gelijkenis te bereiken met “Knelis” ter Laan, die nu niet alleen in de harten van zijn zeer vele vrienden, maar ook zichtbaar zal voortleven.”³ Wladimir maakte voor de voorkant van de zuil een natuurstenen plaquette, waarop de eerder op het monument aangebrachte tekst werd overgenomen: “K. TER LAAN van de alg. verainen GRUNNEN op zien 80e verjoardag SLOCHTER 8*7*1951″.

Diefstal

In april 2010 werden de bronzen kop en de veer gestolen. Zie hieronder de uitzending van RTV Noord op 9 april 2010:

Op maandag 5 juli 2010 werd het bronzen borstbeeld door de politie teruggevonden en overgedragen aan de burgemeester.⁴

Noten

Kornelis ter Laan op “Mens & Dier in Steen & Brons”
Kuik,. C.J. (1980) Helden op sokkels: Literaire standbeelden in Nederland.
“”Knelis” ter Laan in geboortedorp geëerd met bronzen beeltenis” in Nieuwsblad van het Noorden, 8 juli 1968.
Slochter borstbeeld van K. ter Laan duikt weer op in Dagblad van het Noorden, 5 juli 2010.

Gegevens

geplaatst	1968
materiaal	brons
maten	0,50 meter (kop)
foto	Peter en René van der Krogt van “Mens & Dier in Steen & Brons”
locatie	Slochteren, kruising Hoofdweg / Noordbroeksterweg

Verzetsmonument in Wildervank

Ronn — Sun, 06 Jun 2010 16:16:35 +0000

Op 13 april 1949 was het vier jaar geleden dat Wildervank werd bevrijd. Op deze dag onthulden de dames Lubbers en Kamminga, beiden nabestaanden van gevallen verzetsmensen, een monument aan de Postkade. Zij deden dit door de Nederlandse vlag die eroverheen was gedrapeerd weg te nemen. Het bronzen monument verbeeldt “Een zich oprichtende jongeman, de rechterhand ten afweer en deels ook beschermend voor zich uit strekkend”.¹ Op de natuurstenen sokkel de tekst ‘Een volk in zijn verzet tot eenheid saamgebonden heeft in de stille strijd zijn vrijheid weergevonden’.

Voorafgaande aan de onthulling werd in de nabijgelegen Ned. Herv. Kerk een wijdingsdienst gehouden. Dominee G. Kerssies, oud-predikant van de Geref. Kerk in Wildervank stond stil bij Psalm 93. Hij wees op de grote betekenis van het geloof, dat innerlijke rust kan geven. Hij noemde het beeld een weerspiegeling van de strijd tijdens de bezetting: “Ons volk was neergeslagen maar verhief zich, terwijl de hand afwerend werd opgeheven voor elk naderend gevaar.”

Na afloop van de dienst vertrok een stille tocht naar de plaats van het monument. Na de onthulling werd het beeld, waarvoor het geld bijeen was gebracht door de inwoners van Wildervank, door de heer J.B. Oosterman, voorzitter van het Comité Gedenkteken, overgedragen aan de gemeente.

Het monument was volgens de pers^{1, 2} een ontwerp van Wladimir, dat was uitgevoerd door Willem Valk. Dat is opmerkelijk, Wladimir werkte juist als voorhakker aan een aantal beelden van zijn leermeester Valk. Bovendien is dit een van de weinige beelden van Wladimir, waar duidelijk zichtbaar zijn naam op staat. Het was Wladimirs eerste bronzen beeld dat werd geplaatst.

In 2002 werd naast het beeld op een gemetseld voetstuk een plaquette aangebracht. Hierop zijn de namen vermeld van de in de Tweede Wereldoorlog omgekomen Hirzo Smook (militair) en de verzetsstrijders Jan Kamminga, Christinus Lubbers en Arend Talens.³

Noten

“Wildervank eerde de helden van het verzet. Een monument ter herinnering voor het nageslacht” in Nieuwsblad van het Noorden, 14-04-1949.
“Opdat ook wij getrouw mogen zijn. Gedenkteken Wildervank onthuld”, in Nieuwe Prov. Groninger Courant, 14-04-1949
Oorlogsmonumenten.nl

Gegevens

geplaatst	1949
materiaal	brons
maten	1,30 (h) x 1,20 (b) x 2,40 (d) meter
foto	Gerard Siereveld (origineel op Wikimedia Commons)
locatie	Wildervank; aan de Postkade, hoek Rozenlaan

Wladimir de Vries en het Peerd van Ome Loeks

Ronn — Sun, 30 May 2010 20:06:56 +0000

Wie het witgeschilderde betonnen beeld van het Peerd van Ome Loeks (1959) in de stad Groningen en het werk van Wladimir de Vries kent, zal zich wellicht afvragen wat het verband tussen deze twee is. Dat is eenvoudig: Hij maakte het beeld niet, wel twee voorgangers ervan.

Peerd van Ome Loeks I
Aan de kop Radesingel, ter hoogte van de Sint-Jozefkerk, in Groningen, stond een drinkfontein. Het was een geschenk van een oud-inwoner van de stad. De fontein was, mede door oorlogshandelingen, in een vervallen staat geraakt. De gemeente schreef een wedstrijd uit voor een kunstwerk op deze plaats. Inzenders waren onder meer de beeldhouwers Thees Meesters (beeld van moeder met kind) en Coen Schilt (liggende vrouw). Het ontwerp van Wladimir voor een veulen viel het meest in de smaak.

Het beeld werd door burgemeester Cort van der Linden onthuld op 15 maart 1951. Het veulen kreeg in de volksmond al snel de naam “Peerd van Ome Loeks”¹ De Groninger stalhouder Loeks van Hemmen, een van degenen die in aanmerking komt voor de benaming Ome Loeks, verklaarde desgevraagd dat het beeld niet op zijn overleden paard leek. Sinds de plaatsing van het beeld van Jan de Baat van het Peerd van Ome Loeks op het Stationsplein, wordt het Veulen ook wel Lutje Loeks (kleine Loeks) genoemd. Het Veulen was het eerste beeld van Wladimir in de stad.

In 1989 werd het Veulen op verzoek van Wladimir verplaatst naar de Heresingel. Hij was het niet eens met de bankjes en struikjes die de gemeente rond het beeld had geplaatst. De verplaatsing leidde tot groot protest onder de bewoners van de Radesingel. De gemeente heeft de attributen verwijderd en een paar maanden later het Veulen weer in het vrije gras aan de Radesingel geplaatst.

Peerd van Ome Loeks II

In 1955 werd in Rotterdam de tentoonstelling Nationale Energie Manifestatie 1955 (E55) gehouden. Men wilde laten zien wat de energie van Nederlanders in de 10 jaren van wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog had opgeleverd. Veel bedrijven en provincies waren aanwezig bij de de tentoonstelling, die bijna vier maanden duurde. Stad en provincie Groningen presenteerden zich in het paviljoen “Groei en Bloei van Stad en Land”. Bij de ingang van het paviljoen werd een door Wladimir gemaakte gipsen paardenhoofd van ca. 3 meter geplaatst.
De tentoonstellingscatalogus omschreef het als volgt: “… en ‘het peerd van Ome Loeks’ waarschuwt, wanneer men bij de expositie van Groningen is aangekomen, waarin zowel de stad Groningen als de provincie aandacht vragen voor activiteit op het gebied van kunst, wetenschap, handel en nijverheid.” De Schiedamse tekenaar Octave DeConinck legde het geheel vast.²

Het Nieuwsblad van het Noorden wist op 13 mei 1955 te melden dat er in de stad een bronzen exemplaar van dit Peerd zou worden geplaatst. Dat bronzen beeld is er nooit gekomen. Waar het gipsen paardenhoofd is gebleven, is niet bekend.

Noten:

“Het peerd van Ome Loeks is dood!” in Panorama 1951, nr 17
Afgebeeld is een detail van de tekening in penseel en waterverf van Octave DeConinck (1894-1974). De originele tekening behoort tot de collectie van het Gemeentearchief in Rotterdam (catalogusnr.: XXXIII 1010.32.16-1)

Gegevens Veulen

geplaatst	1951
materiaal	brons
maten	?
foto	Ronn Boef
locatie	Groningen; Radesingel

Beeld vermist in Zuidhorn

Ronn — Sat, 29 May 2010 20:40:28 +0000

Wladimir heeft zelf nooit aantekeningen bijgehouden waar zijn beelden werden geplaatst. Van een aantal werken is dan ook niet veel meer bekend dan een foto uit zijn werkplaats. In 2001 heb ik een aantal gemeenten in noord Nederland aangeschreven met de vraag of zij een misschien een beeld herkenden. Mijn vraag werd geplaatst in de nieuwsbrief van het Centrum Beeldende Kunst in Drenthe. Dit bericht werd gelezen door een medewerker van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie in Den Haag. In de archieven van het Rijksbureau was een krantenknipsel bewaard gebleven, waaruit bleek dat een van de vermiste beelden in Zuidhorn was geplaatst.

In 1960 werd de openbare ULO in Zuidhorn uitgebreid door architectenbureau Kort & Korma in Groningen. Wladimir kreeg van de gemeente de opdracht een kunstwerk te maken voor de prijs van 1500 gulden. Hij maakte een natuurstenen beeld van een jong, naakt meisje, dat in maart 1961 bij de school werd geplaatst. Het beeldje werd een aantal jaren later door kwajongens van de sokkel gehaald, maar weer teruggevonden. Vervolgens verdween het opnieuw. Waar het beeldje tegenwoordig verblijft is onbekend.